یکی از شایعترین پرسشهایی که بیماران هنگام مراجعه به مطب دکتر امیرعباس مشاری، متخصص درمان ریشه (اندودونتیست)، مطرح میکنند، در مورد جدول زمانی درمان و بهبودی کامل است. هنگامی که یک دندان دچار عفونت ریشه یا آبسه پری اپیکال میشود، بیمار نه تنها به دنبال تسکین درد فوری است، بلکه میخواهد بداند که کل پروسه درمان چقدر زمان میبرد تا به زندگی عادی بازگردد.
پاسخ به این پرسش چندوجهی است؛ چرا که “طول درمان” شامل چند بازه زمانی مختلف است:
۱. مدت زمان جلسات درمانی در مطب، ۲. فاصله زمانی بین جلسات و ۳. طول دوره بهبودی طولانیمدت استخوان و بافتهای پیرامونی.
در این مقاله جامع، به تشریح این مراحل میپردازیم تا درک روشنی از فرآیند تخصصی درمان عفونت ریشه به دست آورید.
شناخت عفونت ریشه
عفونت ریشه، که در دندانپزشکی تخصصی با عنوان پریآپیکال پاتولوژی (ضایعه اطراف ریشه) شناخته میشود، نتیجه نفوذ باکتریها از طریق پوسیدگی درماننشده، شکستگی دندان، یا ترمیمهای معیوب به فضای داخلی دندان (پالپ) است. پالپ (مغز دندان) حاوی عروق خونی و اعصاب است. هنگامی که این باکتریها به نوک ریشه میرسند، باعث واکنش دفاعی بدن و در نتیجه ایجاد چرک و التهاب در استخوان اطراف ریشه (آبسه) میشوند .
وظیفه یک اندودونتیست، فراتر از تخلیه چرک، پاکسازی کامل و سهبعدی تمام کانالهای ریشه از عوامل میکروبی و جلوگیری از گسترش عفونت به سایر نواحی بدن (که در موارد نادر میتواند منجر به عوارض جدی مانند سپسیس یا آنژین لودویگ شود) است.
عفونت ریشه در مقابل عفونت دندان درمانشده (درمان مجدد)
علاوه بر عفونت اولیه، عفونت ممکن است در دندانهایی که قبلاً عصبکشی شدهاند نیز رخ دهد (نظیر آنچه در منبع اشاره شد). این حالت که نیاز به درمان مجدد ریشه (ریتریتمِنت) دارد، به دلایل زیر اتفاق میافتد:
- عدم ترمیم تاج دندان به موقع: تأخیر در قرار دادن روکش یا ترمیم دائمی پس از عصبکشی، اجازه میدهد باکتریها مجدداً از طریق نواقص ترمیم نفوذ کنند.
- پیچیدگیهای آناتومیکی: عدم کشف یا پاکسازی کانالهای جانبی و مخفی در درمان اولیه.
- ترمیم نامناسب: شایعترین دلیل، نقص در پرکردگی یا شکستن دیوارههای ترمیم شده دندان که راه ورود باکتریها را باز میکند.
درمان مجدد توسط متخصص به دلیل لزوم حذف مواد قدیمی، یافتن کانالهای ناشناخته و مقابله با باکتریهای مقاوم، اغلب پیچیدهتر بوده و بر طول دوره درمان در مطب تأثیر مستقیم میگذارد.
زمانبندی جلسات درمانی در مطب اندودونتیست
مدت زمانی که شما در مطب دکتر مشاری سپری میکنید، به عوامل فنی و نوع درمان مورد نیاز بستگی دارد. این زمان را میتوان به سه حالت اصلی تقسیم کرد:
۱. درمان ریشه اولیه
درمان ریشه معمولاً در یک تا دو جلسه انجام میشود.
| مرحله | مدت زمان تخمینی هر جلسه | توضیحات تخصصی |
| جلسه اول (پاکسازی و شکلدهی) | ۱ تا ۳ ساعت | این جلسه طولانیترین مرحله است. شامل بیحسی، ایزوله کردن دندان با رابردم، دسترسی به پالپ، پاکسازی مکانیکی کانالها توسط فایلهای تخصصی و شستوشوی مکرر با مواد ضدعفونیکننده (مانند هیپوکلریت سدیم) است. |
| فاصله زمانی (در صورت نیاز به چند جلسه) | ۱ تا ۲ هفته | در صورت وجود عفونت شدید، متخصص ممکن است پس از پاکسازی اولیه، داروی داخل کانال (مانند هیدروکسید کلسیم) را برای مدتی درون کانال قرار دهد تا میزان باکتریها به حداقل برسد. این تأخیر برای تضمین موفقیت است. |
| جلسه نهایی (پر کردن سهبعدی) | ۱ ساعت | پس از اطمینان از رفع کامل عفونت و خشکی کانال، دندان با مواد مخصوص (گوتاپرکا و سیلر) به صورت سهبعدی پر و مهر و موم میشود. |
۲. درمان مجدد ریشه
مدت زمان درمان مجدد به طور معمول طولانیتر از درمان اولیه است و اغلب به دو یا سه جلسه نیاز دارد. زمان طولانیتر به دلیل نیاز به صرف وقت برای انجام کارهای زیر است:
- حذف مواد پرکننده قدیمی: این مرحله به ابزارهای تخصصی و زمان بیشتری نیاز دارد.
- رفع موانع و شکستگیها: تشخیص و کنار زدن ابزارهای شکسته یا موانع فلزی موجود در کانالها.
- یافتن آناتومی پیچیده: استفاده از میکروسکوپهای پیشرفته و رادیوگرافیهای تخصصی برای شناسایی و درمان کانالهایی که در درمان اول نادیده گرفته شدهاند.
۳. جراحی انتهای ریشه
این عمل جراحی که برای برداشتن نوک ریشه و ضایعه اطراف آن انجام میشود، معمولاً در یک جلسه به صورت سرپایی و با بیحسی موضعی انجام میشود و حدود ۱ تا ۱.۵ ساعت طول میکشد. با این حال، زمان بهبودی پس از جراحی اهمیت بیشتری پیدا میکند که در ادامه به آن میپردازیم.
زمان بهبودی و مدیریت پس از درمان
درمان عفونت ریشه یک فرآیند دو مرحلهای است: خاتمهدادن به عفونت در مطب، و سپس ترمیم ضایعه استخوانی توسط بدن. اگرچه جلسات درمانی ممکن است طی چند روز یا چند هفته به پایان برسند، اما بهبودی کامل یک فرآیند طولانیمدت است.
۱. تسکین درد فوری (کوتاهمدت)
هدف اصلی درمان، حذف عامل ایجاد درد است. بلافاصله پس از انجام مرحله پاکسازی کانال، بیمار معمولاً تسکین قابل توجهی در درد ضرباندار شدید ناشی از فشار عفونت تجربه میکند.
- درد پس از درمان: احساس درد خفیف، حساسیت به جویدن یا تورم جزئی در ۲۴ تا ۷۲ ساعت اولیه پس از هر جلسه کاملاً طبیعی است و با استفاده از مسکنهای تجویز شده (مانند ایبوپروفن یا مفنامیک اسید) کنترل میشود.
- آنتیبیوتیکها: تجویز آنتیبیوتیک (مانند آموکسیسیلین یا مترونیدازول که در منبع اشاره شد) معمولاً تنها زمانی صورت میگیرد که عفونت گسترش یافته باشد (تورم شدید صورت یا تب). مهم است که بدانید آنتیبیوتیکها به تنهایی عفونت داخل کانال را درمان نمیکنند و صرفاً به کنترل گسترش آن در بافتهای اطراف کمک میکنند.
۲. زمان بهبودی استخوان و بافت اطراف ریشه (بلندمدت)
این بخش، پاسخ نهایی به سوال “چقدر طول میکشد؟” است.
- زمان جذب ضایعه: پس از پاکسازی کامل کانالها توسط متخصص، سیستم ایمنی بدن فرصت پیدا میکند تا بافت عفونی و تخریب شده در نوک ریشه و استخوان را بازسازی کند. بسته به اندازه و قدمت ضایعه (آبسه یا کیست)، بازسازی کامل استخوان ممکن است بین ۶ ماه تا ۲ سال طول بکشد.
- پیگیری رادیوگرافیک: دکتر مشاری برای ارزیابی موفقیت درمان، از بیمار درخواست میکند تا در فواصل زمانی مشخص (مانند ۶ ماه، یک سال و دو سال) برای رادیوگرافیهای پیگیری (فالوآپ) مراجعه کند. مشاهده کاهش اندازه یا ناپدید شدن کامل ضایعه در این تصاویر، معیار قطعی موفقیت درمان ریشه است.
۳. ترمیم دائم: گام نهایی و حیاتی
همانطور که در منبع نیز به تأخیر در قرار دادن تاج اشاره شده است، موفقیت بلندمدت درمان ریشه کاملاً به ترمیم دائم مناسب دندان بستگی دارد.
اندودونتیست با مهر و موم کردن کانالها، هسته درمان را انجام میدهد، اما این دندان در برابر نفوذ مجدد باکتریها آسیبپذیر است. بیمار باید بلافاصله پس از اتمام درمان ریشه، جهت ترمیم نهایی و قرار دادن روکش به دندانپزشک ترمیمکننده مراجعه کند. تأخیر در این مرحله، شانس بروز عفونت مجدد و شکست درمان را به شدت افزایش میدهد.
تفاوتهای فردی و عوامل تأثیرگذار
طول دوره درمان و بهبودی به عوامل متعددی بستگی دارد که خارج از کنترل متخصص است:
- سلامت عمومی بیمار: وجود بیماریهای زمینهای مانند دیابت کنترل نشده میتواند فرآیند بهبودی استخوان را به تأخیر بیندازد.
- آناتومی دندان: وجود کانالهای خمیده، باریک، کلسیفیه یا کانالهای اضافی که با چشم غیرمسلح قابل رؤیت نیستند، زمان مورد نیاز برای پاکسازی دقیق در جلسه درمان را افزایش میدهد. اندودونتیستها با استفاده از تجهیزات پیشرفتهای مانند میکروسکوپهای دندانپزشکی، پیچیدهترین این کانالها را نیز شناسایی و درمان میکنند.
- میزان عفونت و تخریب بافت: هرچه آبسه بزرگتر باشد یا کیست تشکیل شده باشد، زمان بیشتری برای پاکسازی و سپس بهبودی توسط بدن نیاز است.
برنامهریزی برای آرامش بلندمدت
دکتر امیرعباس مشاری به عنوان یک متخصص درمان ریشه، با بهرهگیری از پروتکلهای درمانی مدرن و دقیق، بر کوتاه کردن زمان درمان فعال و تضمین بالاترین میزان موفقیت در بلندمدت متمرکز است. مهمترین نقش شما پس از درمان، رعایت بهداشت دهان و دندان و پیگیری منظم جلسات چکاپ و ترمیم نهایی است تا این موفقیت بلندمدت تضمین شود.
