جراحی دندان عقل نهفته روی عصب یکی از حساسترین و پیچیدهترین جراحیهای دندانپزشکی است؛ جراحیای که اگر بهدرستی تشخیص داده نشود یا توسط فرد غیرمتخصص انجام گیرد، میتواند عوارضی طولانیمدت برای بیمار ایجاد کند. بسیاری از بیماران با شنیدن عبارت «دندان عقل روی عصب» دچار ترس و اضطراب میشوند و سؤالات متعددی برایشان مطرح میشود:
آیا حتماً باید جراحی انجام شود؟
آیا امکان بیحسی دائمی لب وجود دارد؟
آیا میتوان دندان را نگه داشت؟
و مهمتر از همه، چه پزشکی برای این جراحی مناسب است؟
در این مقاله به تمام این پرسشها پاسخ میدهیم تا با آگاهی کامل برای درمان تصمیم بگیرید.
دندان عقل نهفته روی عصب یعنی چه؟
دندان عقل معمولاً آخرین دندانی است که در دهان رویش پیدا میکند و به دلیل کمبود فضا در فک، در بسیاری از افراد بهصورت نهفته یا نیمهنهفته باقی میماند. در برخی موارد، موقعیت رویش و فرم ریشههای دندان عقل بهگونهای است که ریشه دندان با عصب فک تحتانی (Inferior Alveolar Nerve) تماس نزدیک دارد یا حتی مستقیماً روی آن قرار میگیرد.
به این وضعیت، اصطلاحاً دندان عقل درگیر با عصب یا دندان عقل روی عصب گفته میشود. شدت این درگیری میتواند متفاوت باشد؛ از نزدیکی ساده تا احاطه کامل عصب توسط ریشه دندان.
عصب فک تحتانی چه نقشی دارد و چرا مهم است؟
عصب فک تحتانی یکی از مهمترین اعصاب حسی صورت است که:
- حس دندانهای فک پایین
- حس لب تحتانی
- حس چانه و بخشی از پوست اطراف دهان
را تأمین میکند. این عصب حرکتی نیست؛ بنابراین آسیب به آن باعث فلج یا افتادگی صورت نمیشود، اما میتواند منجر به بیحسی، گزگز یا کاهش حس لب و چانه شود که برای بسیاری از بیماران آزاردهنده است.
به همین دلیل، هرگونه جراحی در مجاورت این عصب نیازمند بررسی دقیق، برنامهریزی حرفهای و مهارت بالای جراح است.
چرا برخی دندانهای عقل روی عصب قرار میگیرند؟
در بسیاری از موارد، اگر دندان عقل در زمان مناسب بررسی شود، میتوان قبل از ایجاد درگیری شدید با عصب، تصمیم درمانی صحیح گرفت. اما در حالت کلی دلایل اصلی شامل موارد زیر است:
- کمبود فضای فک برای رویش کامل دندان عقل
- شکل نامناسب یا انحنای شدید ریشهها
- رویش افقی یا مایل دندان
- ژنتیک و فرم استخوان فک
- تأخیر در تشخیص و بررسی در سنین پایین
چه زمانی نیاز به جراحی دندان عقل نهفته روی عصب داریم؟
همه دندانهای عقل نهفته الزاماً نیاز به جراحی فوری ندارند؛ اما در موارد زیر، جراحی توصیه میشود:
- ایجاد درد مداوم یا دورهای در فک پایین
- عفونت، التهاب یا آبسه در ناحیه دندان عقل
- تشکیل کیست یا ضایعه اطراف دندان
- آسیب به دندان مجاور
- تحلیل استخوان فک
- فشار به عصب و ایجاد علائم حسی
- احتمال بالای بروز مشکلات جدی در آینده
نکته مهم این است که نبود درد، بهمعنای بیخطر بودن دندان عقل نیست. برخی از خطرناکترین موارد، بدون علامت بالینی پیشرفت میکنند.
علائم دندان عقل نهفته درگیر با عصب
در برخی بیماران، هیچ علامتی وجود ندارد و مشکل تنها در تصویربرداری مشخص میشود. اما علائم ممکن است به صورت زیر باشد:
- درد مبهم یا تیرکشنده در فک پایین
- احساس فشار یا سنگینی در ناحیه فک
- تورم لثه یا صورت
- بوی بد دهان
- عفونتهای مکرر
- بیحسی یا گزگز لب و چانه (در موارد پیشرفته)
چرا دندان عقل روی عصب خطرناک است؟
دندان عقل درگیر با عصب در بیش از ۹۰٪ موارد، در بلندمدت میتواند باعث تشکیل کیست، ضایعه یا تخریب استخوان فک شود. این ضایعات ممکن است:
- استخوان وسیعی را تخریب کنند
- به عصب فشار وارد کنند
- سایر دندانهای فک پایین را تحت تأثیر قرار دهند
- درمان را پیچیدهتر و پرهزینهتر کنند
در مواردی که بیمار بدون علامت است، خطر حتی بیشتر است؛ زیرا ضایعه میتواند سالها رشد کند بدون اینکه بیمار متوجه شود.
تشخیص دقیق قبل از جراحی؛ مهمترین مرحله درمان
پایه و اساس یک جراحی موفق، تشخیص صحیح است. برای بررسی دندان عقل نهفته روی عصب، معمولاً مراحل زیر انجام میشود:
- معاینه تخصصی توسط جراح فک و صورت
- رادیوگرافی پانورامیک (OPG)
- سیتیاسکن سهبعدی (CBCT)
سیتیاسکن به جراح اجازه میدهد موقعیت عصب نسبت به ریشه دندان را بهصورت میلیمتری و سهبعدی بررسی کند و بهترین تکنیک جراحی را انتخاب نماید.
جراحی دندان عقل نهفته روی عصب چگونه انجام میشود؟
پس از بررسی تصاویر، جراح فک و صورت با توجه به میزان درگیری عصب، نوع جراحی را برنامهریزی میکند. مراحل کلی شامل:
- بیحسی موضعی (یا بیهوشی در موارد خاص)
- ایجاد دسترسی به استخوان فک
- برداشت کنترلشده استخوان اطراف دندان
- جدا کردن تاج یا ریشهها بهصورت مرحلهای
- خارج کردن دندان با کمترین فشار به عصب
- بخیه و کنترل ناحیه جراحی
در برخی موارد خاص، ممکن است از تکنیکهایی مانند کرونکتومی (برداشت تاج دندان و باقی گذاشتن ریشه) برای کاهش خطر آسیب عصبی استفاده شود.
بیحسی لب بعد از جراحی؛ واقعیت یا نگرانی بیش از حد؟
یکی از شایعترین نگرانیها، بیحسی لب بعد از جراحی دندان عقل روی عصب است. این عارضه ممکن است بهصورت بیحسی، گزگز، سوزنسوزن شدن ظاهر شود. نکات مهم که باید به آن توجه داشته باشید به صورت زیر است:
- این عصب حسی است، نه حرکتی
- افتادگی یا کجی لب ایجاد نمیشود
- در بسیاری از موارد، بیحسی موقتی است
- شدت و مدت آن به میزان درگیری عصب و مهارت جراح بستگی دارد
در صورت بروز علائم، دارودرمانی یا لیزرتراپی میتواند به بهبود کمک کند، هرچند تضمین صددرصدی وجود ندارد.
آیا همیشه باید دندان عقل روی عصب را جراحی کرد؟
خیر. تصمیم به جراحی دندان عقل نهفته روی عصب باید کاملاً شخصیسازیشده و پس از بررسی دقیق شرایط هر بیمار گرفته شود. عواملی مانند سن بیمار، وضعیت عمومی سلامت، میزان درگیری دندان با عصب فک، وجود یا عدم وجود ضایعه در استخوان و همچنین علائم بالینی نقش تعیینکنندهای در انتخاب روش درمان دارند. در برخی بیماران، صرفاً پایش و بررسی دورهای بهترین و کمخطرترین گزینه است، در حالی که در موارد دیگر، بهتعویق انداختن جراحی میتواند منجر به عوارض جدیتر و پیچیدهتر شود.
هزینه جراحی دندان عقل نهفته روی عصب چقدر است؟
جراحی دندان عقل درگیر با عصب، یکی از پیچیدهترین جراحیهای دندانپزشکی محسوب میشود و هزینه آن به عوامل زیر بستگی دارد:
- شدت درگیری دندان با عصب
- نیاز به سیتیاسکن
- نوع تکنیک جراحی
- نیاز یا عدم نیاز به بیهوشی
- مهارت و تخصص جراح
بهطور معمول، هزینه این جراحی بالاتر از کشیدن ساده دندان عقل است و از حدود چند میلیون تومان شروع میشود.
چرا انتخاب پزشک در این جراحی حیاتی است؟
تفاوت اصلی میان یک تجربه درمانی موفق و یک عارضه طولانیمدت، اغلب به انتخاب پزشک مناسب برمیگردد. جراحی دندان عقل روی عصب باید حتماً توسط متخصص جراحی فک و صورت یا متخصص باتجربه در درمانهای پیچیده دهان انجام شود.
در مواجهه با موارد حساس و پیچیدهای مانند جراحی دندان عقل نهفته روی عصب، تجربه، دقت و نگاه علمی پزشک نقش تعیینکنندهای دارد.
دکتر امیرعباس مشاری با رویکردی مبتنی بر تشخیص دقیق، بررسی سهبعدی تصاویر و انتخاب کمعارضهترین روش درمان، تلاش میکند تا ضمن حفظ سلامت عصب، بهترین نتیجه ممکن را برای بیمار فراهم کند.
اگر دندان عقل نهفته دارید و در مورد نزدیکی آن به عصب نگران هستید، مشاوره تخصصی میتواند از تصمیمهای اشتباه و عوارض غیرقابلجبران جلوگیری کند.
